Gijs Scholten van Aschat droeg op 25 augustus 2019 het voorzitterschap van de Akademie van Kunsten over aan Anne Vegter. Hierbij sprak hij als volgt.

Dit is de laatste keer dat ik als voorzitter van de Akademie iets zeg, dus laat ik maar meteen to the point komen. 

Dames en heren, tussen woorden en daden gaapt een diepe kloof. De uitgangspunten van de Minister van Cultuur beloven veel goeds. En ja, het moet gezegd, we zijn blij dat de positie van kunstenaars verbetert en dat niemand meer om de Fair Practice Code heen kan. En natuurlijk zijn we blij met de vernieuwing en verbreding van genres in de Basisinfrastructuur. Maar wie betaalt straks de rekening voor de invoering van de Fair Practice Code? En voor de invoering van 15 nieuwe ontwikkelinstellingen in de BIS? 

U raadt het al, bij de podiumkunsten. 

Want bij de meerjarige gesubsidieerde gezelschappen, ensembles, festivals en collectieven wordt 8,6 miljoen weggehaald om de nieuwe ontwikkelinstellingen in de BIS te kunnen realiseren. 

En dat is des te onbegrijpelijker omdat juist daar veel kennis en expertise op het gebied van vernieuwing en verbreding, in diversiteit, crossovers, uitwisseling, publieksontwikkeling en regionale spreiding is. Ik doe een willekeurige greep: Suburbia uit Almere, Noorderslag in Groningen, Dox uit Utrecht of 'het Hiphophuis' en Urland in Rotterdam, en fameuze talentontwikkelaars als Orkater en Korzo. Allemaal instellingen waar talentvolle kunstenaars de ruimte krijgen om te experimenteren en te presenteren. 

Nog één keer, vraag ik u: luister naar de kennis en ervaring die er in ons cultuurlandschap is over vernieuwing en verbreding. Kom achter de vergadertafel vandaan en zie wat er al gedaan wordt in de breedte van de podiumkunsten. Ja, daar horen hiphop, performance art, pop en techno net zo bij als jeugdtheater, musical, en dans. Het is terecht dat hiervoor meer ruimte komt in het bestel. Maar zie de samenhang.

U gooit iets goeds weg, om vervolgens wat u weggegooid heeft opnieuw uit te willen vinden.
Waarom? 

De cultuurnota-systematiek hoort een levend en ademend organisme te zijn dat goed aansluit bij de ontwikkelingen in het veld en het beste in de sector naar boven brengt. Meer vertrouwen in het veld en betere aansluiting bij wat daar gebeurt zou, beste collega’s, de Raad voor Cultuur en het Ministerie van OCW niet misstaan. 

Daarbij is het leuk en aardig om iedereen te verplichten de fair practice te volgen maar om daar zo’n schamel bedrag voor uit te trekken, is niet Fair. Dus die 25 miljoen die komt er. En wat mij betreft daarbovenop de 8,6 miljoen van de podiumkunstenaars. 

Het is nu tijd dat we als sector zelf de vitaliteit en duurzaamheid van het bestel gaan agenderen.
Laten we voortbouwen op wat werkt en impact heeft. 

Vernieuwing en experiment laten zich niet snel vangen in de opgelegde structuren die de beleidsmakers zo graag zien. Creëer vrije ruimte en het ontstaat vanzelf. Juist daarom hebben we het Fonds Podiumkunsten zo nodig. Als deze plannen doorgaan is hun budget sinds 2012 gehalveerd, waarvan acte. 

Wat geweldig dat er 325 miljoen beschikbaar is voor erfgoed! Waren we maar allemaal dood en bijgezet dan vielen we tenminste onder deze regeling, want dode kunst praat niet terug. 

Kunst, zo weet eenieder die hier vanmiddag aanwezig is, laat zich slecht in hokjes van beleid vangen. Daarom moet het beleid de kunst volgen. De kunst die onlosmakelijk verbonden is met wetenschap en de creatieve economie. De cultuur- en mediasector is goed voor 4,5 procent van de werkgelegenheid in ons land. Belangrijker nog is dat dit creatieve kapitaal essentieel is voor wie we zijn als samenleving. Dat mag niet verloren gaan. 

Graag werp ik tot slot een blik in de toekomst. 

We staan met z’n allen voor enorme maatschappelijke uitdagingen: migratie, energievoorziening, klimaat. Laten we wel wezen, noch de politiek noch het bedrijfsleven neemt het voortouw. Ze weigeren een solide toekomstvisie te presenteren. Polderen heet eigenlijk pappen en nathouden, een beetje morrelen, een beetje schoner maken. Maar aan het betonrot van het fundament komt men niet, want men weet niet hoe. Sterker nog, men is bang voor de consequenties. 

Doemscenario's groeien, evenals de angst voor de toekomst. Het resultaat: wegkijken, terug het verleden in. Terwijl men zich niet realiseert dat het wegkijken ons hier gebracht heeft. De overheid laat een proefballonnetje op over een mogelijk fonds van 50 miljard om de economie op peil te houden, voor investeringen, want, o Hollandse handelsgeest, geld lenen kost niets. Maar hoe, in godsnaam, richt je een fonds in ter stimulering van iets in de toekomst wanneer je geen visie hebt? Met een bedrijfsleven dat uiterlijk goede sier maakt met een groen imago, maar wezenlijk schijt heeft aan fundamentele veranderingen. Ja, belasting ontwijkt, want, o Hollandse handelsgeest, dat kan straffeloos in Nederland. En dat met alle macht het systeem in stand probeert te houden wat ons in deze situatie heeft doen belanden. 

Wat er ontbreekt is de verbeelding van hoe het leven zou kunnen zijn, dames en heren politici, voor een schets van hoe het zou kunnen zijn moet je opnieuw beginnen. Moet je dromen en durven veranderen.

Je bevrijden van korte termijndenken, en ophouden met te knipmessen naar de kiezer, want oh hemeltje we verliezen een zetel. 

Angst, dat weten we allen, is een slechte raadgever. 

Inderdaad, het is de verantwoordelijkheid van de kunst en de wetenschap om die verbeelding te initiëren en vorm te geven. 

Laten we onze wetenschappers de vrije hand geven en stimuleren om de bestaande aannames en gewoontes te negeren!

En laat de kunsten eens te meer verbeelden wat er speelt en hoe de toekomst kan zijn. En laat ons vervolgens het verlangen naar die toekomst stimuleren bij zijn publiek.

Laat ons het verhaal vertellen, verbeelden, zingen, dansen.

En die angst proberen weg te nemen. 

Dus Haagse vrienden, mocht u zo’n fonds werkelijk ambiëren, begin dan bij het begin. Met vragen dus en niet-weten - het uitgangspunt van de wetenschap. Met het verbeelden van een droom – het domein van de kunsten.

Neem Kunst en Wetenschap serieus en gebruik ze voor waar ze goed in zijn.

Geloof me, dat kost een fractie van die 50 miljard, en je krijgt er zoveel voor terug. 

Tot slot, dames en heren, lieve collega’s en vrienden, dank ik alle mensen met wie ik heb mogen samenwerken binnen de Akademie van Kunsten en de KNAW. 

Ik dank Annelies en Geertjan, en ik dank Kunsten 92, voor hun support en onaflatende inzet voor een mooi en eerlijk kunstenveld. 

En dan, ik heb reeds te lang gesproken, stel ik u nu graag voor aan onze nieuwe voorzitter, Anne Vegter, die uit woorden zinnen bouwt en onze prachtige taal als wapen heeft. En bij wie de kunsten in goede handen zijn. Het woord komt nu eindelijk aan de macht.

Gijs Scholten van Aschat
Voorzitter