Datum
22.01.2020

Akademie van Kunsten voorzitter Anne Vegter over de afgelopen en toekomstige bijeenkomsten Lichaam en Macht.

Januari 2020

Artikel door Kirsten Munk

De Akademie van Kunsten (AvK) organiseerde op 15 januari jl. een avond waarin het thema Lichaam en Macht centraal stond. In 2019 maakten de AvK en Spui25 hierover al een reeks van drie avonden. 

Documentairemaker Sunny Bergman, schrijver Manon Uphoff, schilder en beeldhouwer Helen Verhoeven, schrijver en journalist Basje Boer, kunstenaar Melanie Bonajo, en de dichters Anne Vegter en Maria Barnas vertelden hoe het lichaam een rol speelt in hun werk.  Uitgangspunt van deze reeks was: heeft de MeToo-discussie geleid tot een andere perceptie van het lichaam?

Elke avond vol

AvK-voorzitter en dichter Anne Vegter: ‘De aanleiding om de avonden te organiseren waren de aanklachten over ongepast seksueel gedrag in binnen- en buitenland waaronder die tegen chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest Danielle Gatti. Het AvK-bestuur vond dat we hier iets mee moesten zonder in te gaan op individuele cases. Er werd gezocht naar een vorm die recht doet aan het wezen van de AvK:  de stem van de kunsten.’ Tot haar verbazing zat elke avond vol. ‘Terwijl we niet eens een vastomlijnd vertrekpunt voor de avonden hadden gedefinieerd. We hebben vooral gezocht naar een nieuwe taal om over het lichaam en macht te praten. De MeToo-discussie heeft de manier waarop we praten over het hebben van, kijken naar, toe-eigenen en onteigenen van een lichaam, en het ervaren van de eigen mannelijkheid en vrouwelijkheid veranderd. In de nasleep van MeToo hebben we de behoefte om te blijven zoeken naar nieuwe omgangsvormen, en naar een nieuwe taal om de verhouding tussen lichaam en macht te beschrijven.’

Tijdens de eerste bijeenkomst zochten Anne Vegter en dichter en AvK-lid Maria Barnas via de dichtkunst naar een eigen stem en taal om over het thema te praten en te schrijven. ‘Omdat poëzie per definitie een eigen taal heeft, begonnen we de eerste avond met gedichten. Daarmee wilden we overbrengen dat het vrouwelijke lichaam een seksueel lichaam kan zijn waar anderen vanaf hebben te blijven.’

Toereikende taal

In het boek 'Vallen is als vliegen' van Manon Uphoff speelt taal een belangrijke rol. Uphoff gebruikt in haar boek over seksueel misbruik in het gezin waar ze is opgegroeid geen woorden als misbruik, incest, slachtoffer of dader. Ook al vertelt ze niet precies wat er gebeurd is, de lezer weet wat zich in het gezin heeft afgespeeld. Soms gebruikt ze daarbij suggestieve beelden, zoals de beschrijving van besloten kamers. ‘Manon Uphoff heeft een nieuwe taal gevonden om haar traumatiserende ervaring naar buiten te brengen zonder naming and shaming. Ze heeft gezocht naar een toereikende taal voor het lichaam dat zich beschikbaar stelt en het zich daar niet van bewust is.’

De avond met Sunny Bergman begon met haar documentaire 'Man made' over de stereotypen over mannelijkheid. Die heeft vooral mannen aangezet tot discussiëren. ”Je laat je eigen man alleen zien als hij de wasmachine uitruimt”, was hun verwijt aan de documentairemaakster over de “ontmannelijking” van mannen. En Helen Verhoeven wierp met haar figuratieve olieverf schilderijen van naakte lichamen de vraag op hoe wij naar blote lichamen kijken.

Meer dan naming and shaming

Op 15 januari kwamen er onder meer dichters, ontwerpers, wetenschappers en programmamakers aan het woord. Op deze avond werd ook de vraag gesteld: wat gaan wij nu maken als kunstenaars? ‘We kunnen over het onderwerp blijven praten, en dat is ook nodig, maar we kunnen ook samen iets maken. We kunnen framen, shamen en namen noemen. We kunnen het gesprek ook vanuit onze eigen kunstpraktijken over lichaam en macht verder brengen. Dat is wat we gaan doen.’

 

Over Akademie van Kunsten SALOONS

De Akademie van Kunsten organiseert in 2020 maandelijks een SALOON-avond in de Akademie van Kunsten kamer in het Trippenhuis van de KNAW, Kloveniersburgwal 29, Amsterdam. De avonden zijn openbaar, aanmelding is verplicht. De avonden zijn opengesteld voor makers die verdieping zoeken of thema’s willen agenderen. Het kunnen overkoepelende thema’s zijn, maar ook discipline specifieke vraagstukken. Doel is om adequaat in te kunnen haken op maatschappelijk relevante thema’s, om ideëen te toetsen en gestalte te geven. Dat kan middels vragen en twijfels, maar ook door stevige uitspraken te doen waarop gereageerd kan worden. De onderwerpen komen op uit het werkterrein van de kunsten. Er zal regelmatig een gastspreker of expert worden uitgenodigd om de avond in te leiden. Voor meer informatie: avk@knaw.nl of bel 020-5510746.