Datum
13.03.2018

Op 12 maart 2018 hield Gijs Scholten van Aschat een toespraak om het kunst- en cultuurdebat te openen dat was georganiseerd door het Amsterdams Fonds voor de kunsten. De voorzitter van de Akademie van Kunsten pleit voor behoud van gebouwen en ruimtes voor de kunsten, betere betaling en kansen voor achterstandswijken.

Beste dames en heren politici, geachte aanwezigen, 

Mooie woorden; dat is wat we vinden in de verschillende verkiezingsprogramma’s voor de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam. Mooie woorden over hoe kunst en cultuur kunnen ontroeren, irriteren, troost kunnen bieden, leven in de brouwerij brengen en kunnen verbinden. Prachtig opgeschreven, en ongelooflijk het is potdomme nog waar ook.

In een enkel programma lezen we zelfs over hoe kunst en cultuur 'de goudader van Amsterdam' vormen.[1] En nee, dat komt niet uit het programma van de VVD. Daar spreekt men liever in ietwat prozaïschere termen over ‘het cement’ waarmee verschillende bevolkingsgroepen in de stad met elkaar kunnen worden verbonden.[2] Maar goed, ook daar weten ze nu maar al te goed dat je in het Amsterdam van tegenwoordig, meer rendement haalt met investeren in cement.

Voor het echte marktdenken moet men thans overigens bij het CDA zijn, want daar wil men de kunstensector ‘minder financieel afhankelijk maken van de overheid’ door in te zetten op ‘markt en mecenas.’[3] Gek dat ze dat niet zeggen over het bedrijfsleven, de financiële sector, of de agrarische sector. In 2016 ontvingen 46.000 personen of instellingen subsidie in het kader van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid. De grootste subsidieontvanger in 2016 was zuivelbedrijf Hoogwegt, dat aanspraak maakte op ruim €50 miljoen. Vraag aan het CDA: geldt voor die sector ook meer markt meer mecenas?

Ik las ergens, u mag zelf invullen waar, iets over het naamsbehoud van straten, musea en historische monumenten. En ook over 'het stoppen met het financieren van politiek activisme vermomd als kunstprojecten'.[4] Je kunt je afvragen aan welk infantiel brein dit ontsproten is. Toch niet dezelfde persoon die een vleugel het Binnenhof binnen takel? Elke goede kunst is politiek, zij zegt namelijk iets over de mens en zijn omgeving.

Het omgekeerde dat elke goede politiek ook kunst is, is helaas niet waar, maar het is een goed streven.

In een ander programma ziet men liever dat 'cultuurbeleidsmakers en museumdirecteuren afkicken van de internationaliserings-verslaving' die thans prevaleert. In elke sector van de kunsten, opera, dans, muziek, toneel, noem maar op behoren de Amsterdamse kunstinstellingen bij de top vijf van de wereld. Dat zeggen wij makers niet zelf, dat zegt de internationale vakpers. Ik beschouw dat als een compliment. Niet als een verslaving.

Deze positie hebben we contre coeur verworven door te doen waar we goed in zijn: met hart en ziel kunst maken, vanuit een innerlijke noodzaak. Niet omdat we luisteren naar wat de politiek van ons wil. Want ik heb in mijn carrière minstens tien ministers van cultuur zien komen en gaan en elk van hen wilde weer wat anders van de kunst, al naar gelang hoe de politieke wind woei. Vaak was en is kunst het laatste middel van de politiek om knelpunten en valkuilen in hun eigen rammelende programma's op te lossen. Segregatie, diversiteit, verpaupering, verwaterde identiteit, Fort Europa?

'Kunst in Godsnaam los het en verlos ons!' En God nog aan toe, we doen het ook nog, niet omdat het moet maar omdat we de noodzaak zien.

Dus achterstandswijken krijgen nieuw elan, er gebeurt iets positiefs, de wijk wordt hip. Adelheid Roosen gaat de wijk in - een voorstelling van en over vluchtelingen wordt gemaakt. Tino Sehgal in het stedelijk. In De la Mar krijgt de bankwereld een spiegel voor gehouden. In Den Haag was de Nation een afspiegeling van de schilderswijk. En deze maand nog trekt Orkater samen met het Bijlmer Parktheater volle zalen met Woiski vs Woiski, met een volledig gekleurde cast. 

Dus hou op met kunst moet dit en dat.

We doen het al.

We doen het al jaren.

En we krijgen ook nog eens ruk betaald. 

Amsterdam verandert. We krijgen er nieuwe bewoners bij. Dat betekent ook dat beleidsmakers zich af moeten vragen wat en wie Amsterdam tot deze geweldige stad maken. Wijken ontsluiten zich. Er moet een focus van de gemeente komen om ook die gebieden met een hele gemengde bevolking cultureel te bedienen en plekken te creëren waar het kan ontstaan. Ik zeg kan ontstaan, want zoiets moet je mogelijk maken. Niet verordonneren, maar zorg voor plekken waar de markt even niet regeert. In die wijken gloort een hele artistieke ecologie waarin alles door elkaar heen loopt.[5]

Sterker nog, die ecologie is niet beperkt tot de grenzen van de gemeente Amsterdam. Amsterdam is het beginpunt van de cultuur in Nederland, maar niet het eindpunt. Wat we nodig hebben is een veel grondigere gedachte over de positie van de metropool Amsterdam in relatie tot de rest van de Randstad en de rest van Nederland. De Randstad is gebaat bij één duidelijk beleid, waarin heldere keuzes worden gemaakt en niet wordt gekruidenierd. Rijk en gemeente moeten elkaar in één visie vinden, elkaar helpen en aanvullen.

Een goede infrastructuur die ons in mum van tijd van Amsterdam naar Eindhoven of van Rotterdam naar Utrecht brengt, maakt dat we anders moeten denken over onze culturele voorzieningen. Als alle vijfsterren hotels in Amsterdam vol zitten, dan logenstraft dit de idee dat toeristen alleen maar voor de wiet en wallen naar hier komen. Ze gaan naar het Rijks, het Van Gogh, het Eye, het Muziekgebouw aan het IJ, de Hermitage. Maar ik daag u nu uit om verder te denken: Waarom zouden ze niet ook komen voor het Mauritshuis, het Kröller-Möller, de Fundatie in Zwolle of De Pont in Tilburg. Ik bedoel: 

Think Big! Nederland is klein dus denk groot 

Ik maak me zorgen over het publiek domein.

Keer op keer blijken gemeentes vooral uit te zijn op het verkopen van panden die eigenlijk bij het publiek domein horen, in plaats van ze te ontwikkelen op een manier waarvoor ze eigenlijk bedoeld zijn. Voor en door de gemeenschap. Plekken die geschikt zijn om te ontmoeten. Al die ex-publieke ruimtes, kunnen maar één keer verkocht worden, en daarna nooit meer. Je bent ze kwijt. Terwijl je ze in verschillende tijden op verschillende manieren kunt hergebruiken. Kijk naar het succes van het Westergasfabriekterrein.

Verschillende partijen willen de verkoop van ateliers en atelierwoningen stoppen en juist vastgoed beschikbaar stellen voor collectief gebruik door kunstenaars en makers, heel goed.

Dus liever geen nieuwe Nutella-shop, geen gescherm met misleidende termen als 'deeleconomie', terwijl de bedrijven die ervan profiteren in Nederland nauwelijks belasting betalen. Nee, investeren in de mensen die deze stad haar unieke karakter geven, die haar zo prettig maken om in te leven: de kleine middenstand, de makers en de kunstenaars, de bewoners. Want investeren in cultuur is zorgen voor het Amsterdam van nu én van de toekomst. 

En geef de kunstenaars dan ook eindelijk eens loon naar werken.

Stel dwingende criteria bij het verstrekken van kunstsubsidies. Zorg dat de middelen daar terechtkomen waarvoor ze ook bedoeld zijn: bij de makers. Ik denk niet dat u, als politici, uw werk nog zouden willen uitvoeren wanneer de griffie, de schoonmaker, de geluidstechnici en de koffiejuffrouw wel betaald zouden krijgen, maar u uw show gratis en voor niks op zou moeten voeren.

Neem de cultuur- en kunstsector serieus, en zorg dat ze serieus bestuurd worden.

Dus niet door omhooggevallen ondernemers die met hun fortuin onder de arm iets leuks in de kunsten willen doen. Het begint met kennis van zaken, dan komt een taakstelling. Daaruit volgt een visie en een beleid. Het besturen van kunstinstellingen is een vak, geen hobby! 

Beste dames en heren politici,
Ik zeg niet dat wij kunstenaars het beter weten.
Nee, ik zeg: bemoei je met de kunst en cultuur!

Effe niet twitteren.
Ga in plaats daarvan de stad eens in.

Laat je gezicht zien.
Niet alleen bij de zoveelste opening in het Rijks,
maar juist ook bij een gedurfde tentoonstellingen in De Appel of in W139.

Bezoek de broedplaatsen in Nieuw-West of Zuid-Oost.
En zie die plekken als niet alleen een multiplier van je financiële investering,
maar ook van je geest.

Verwonder je.
Erger je.
Verdiep je.
en Spreek je uit.

Wat je mening of oordeel ook is,
spreek met de makers.

Want dat is waar een bloeiende cultuursector bij gebaat is.

Niet bij vage beloftes over minder internationalisering, afschaffing van activisme of bergen van cement of goud, maar bij politici die kennis en een visie hebben.
En ga met ons in gesprek.

Ik wens u veel wijsheid tijdens dit debat.

 

 

[1] PvdA, Thuis in Amsterdam (2017), p. 81.

[2] VVD, Durf & Optimisme (2017), p. 26.

[3] CDA, Geef mij maar Amsterdam (2017), p. 32.

[4] Forum voor Democratie, Verkiezingsprogramma gemeenteraad Amsterdam (2017), §9.

[5] Amsterdam Kunstraad, Culturele Investeringsrekening Amsterdam (2017), p. 4.

 

Zie ook

Uitnodiging: Het grote Amsterdamse Kunst- en Cultuurdebat (12 maart, OBA)

Politici zijn het eens: meer geld voor kunst in Amsterdam